Automatyzacja przenosi i zmienia ryzyko

Automatyzacja może usunąć człowieka z miejsca, w którym występuje duże obciążenie, kontakt z produktem, wysoka temperatura albo powtarzalny ruch. Nie oznacza to, że ryzyko znika. Często zostaje ono przeniesione z normalnej obsługi do czynności wykonywanych rzadziej: programowania, uczenia robota, usuwania zacięcia, mycia, konserwacji lub odzyskiwania procesu po awarii.

Co zmienia się po automatyzacji

Najbardziej ryzykowne momenty

• rozruch próbny, gdy nie wszystkie zabezpieczenia zostały jeszcze sprawdzone;
• tryb ręczny, regulacyjny lub uczenia, w którym człowiek znajduje się bliżej mechanizmu;
• usuwanie produktu, opakowania albo palety blokującej proces;
• czyszczenie i konserwacja wymagające otwarcia osłony lub wejścia do wygrodzenia;
• ponowne uruchomienie po zaniku energii, błędzie sterownika lub przywróceniu komunikacji;
• zmiana programu, narzędzia, prędkości, produktu albo układu stanowiska.

Zapamiętaj: Częstotliwość wejścia do strefy może być mała, lecz możliwe skutki zdarzenia pozostają bardzo poważne. Rzadko wykonywana czynność również wymaga oceny ryzyka i bezpiecznej metody pracy.

Warstwy ochrony w systemie zautomatyzowanym

Bezpieczeństwo powinno wynikać z kilku niezależnych warstw. Uszkodzenie jednej z nich nie może automatycznie prowadzić do narażenia człowieka.

• Ogranicz energię, prędkość i zasięg ruchu na tyle, na ile pozwala proces.
• Oddziel człowieka od strefy ruchu za pomocą osłon, wygrodzeń i bezpiecznie zaprojektowanych otworów transportowych.
• Zastosuj odpowiednie funkcje bezpieczeństwa: blokady bram, skanery, kurtyny, kontrolę prędkości i bezpieczne zatrzymanie.
• Zapewnij tryb bezpiecznej regulacji, kontrolę energii oraz LOTO dla prac wymagających wejścia lub ingerencji.
• Ogranicz uprawnienia do zmiany programu i parametrów, rejestruj zmiany i ponownie sprawdzaj bezpieczeństwo po modyfikacji.

Automatyzacja ogranicza pracę ręczną, lecz wymaga skutecznego oddzielenia człowieka od ruchu maszyny.

Przykład: Robot przejął układanie kartonów na palecie. Ryzyko ręcznego dźwigania spadło, lecz powstała konieczność bezpiecznego usuwania przechylonego kartonu. Rozwiązaniem nie jest szybkie wejście między cyklami, lecz zatrzymanie, kontrola energii i użycie ustalonej metody odzyskania procesu.

Zarządzanie zmianą

Każda zmiana oprogramowania, prędkości, chwytaka, produktu, ogrodzenia lub sposobu wejścia może wpłynąć na czas zatrzymania i strefę zagrożenia. Przed przywróceniem produkcji trzeba określić zakres zmiany, ponownie ocenić ryzyko, wykonać potrzebne testy, uaktualnić dokumentację i przekazać użytkownikom nowe zasady.